Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Radzyniu Podlaskim

UZASADNIENIE

We wniosku z dnia 26 maja 2021r. (data nadania) M. Z. wniosła o stwierdzenie, że spadek po B. Ś. zmarłej dnia (...).2008r. w L. ostatnio zamieszkałej w K., gmina K., nabyli z mocy prawa w częściach równych M. Z., B. K. oraz M. S..

Nadto wnioskodawczyni domagała się stwierdzenia, że M. Z. nabyła na podstawie zapisu windykacyjnego ustanowionego w testamencie z dnia (...).1993r. cześć nieruchomości położonej w miejscowości K. (...), oznaczonej w ewidencji gruntów prowadzonej przez Starostwo Powiatowe w R. jako działka nr (...) dla której Sąd Rejonowy w Radzyniu Podlaskim prowadzi księgę wieczystą (...) tj. parter budynku oraz działkę o powierzchni 3a od strony wschodniej graniczącej z posesją Państwa K..

M. Z. wniosła także o stwierdzenie, że każdy z uczestników ponosi koszty związane z niniejszym postępowaniem we własnym zakresie.

Na uzasadnienie swego wniosku wnioskodawczyni wskazała, że B. Ś. zmarła dnia (...) 2008r. w L.. Ostatnim miejscem zameldowania spadkodawcy była K. (...), Gmina K.. Spadkodawczyni była wdową. Do grona jej spadkobierców ustawowych należą M. Z., B. K. oraz M. Ś. (1), który zmarł dnia (...).2019r. Jego spadkobiercami ustawowymi są żona S. Ś. (1) oraz dzieci D. Ś., M. Ś. (2), A. Ś. oraz R. K..

Wnioskodawczyni wskazała, że B. Ś. pozostawiła własnoręcznie sporządzony, w obecności świadków testament, na mocy którego uczyniła na rzecz wnioskodawczyni zapis obejmujący parter budynku mieszkalnego z wyłączaniem kotłowni i klatki schodowej oraz działkę wokół domu o powierzchni 3 arów od strony wschodniej od posesji Państwa K.. Wprawdzie dokument ten nosi tytuł „testament” jednakże w ocenie wnioskodawcy stanowi on zapis windykacyjny, bowiem nie obejmuje całości spadku.

Wnioskodawczyni wskazała również, że spadkodawczyni dzieci pozamałżeńskich ani przysposobionych nie miała. Spadkobiercy ustawowi za życia spadkodawcy nie zrzekli się dziedziczenia po niej.

Stanowisko pełnomocnika wnioskodawczyni co do porządku dziedziczenia po B. Ś. ulegało w toku postępowania wielokrotnie modyfikacjom. W piśmie z dnia 26 stycznia 2023r. pełnomocnik wnioskodawczyni wniosła o stwierdzenie nabycia po B. Ś. na podstawie testamentu z dnia (...)maja1993r. na rzecz M. Z. (k. 131).

Następnie na rozprawie w dniu 23 lutego 2023r. domagała się stwierdzenia nabycia po B. Ś. na podstawie testamentu ustnego na rzecz wnioskodawczyni w ½ części (k. 148).

Natomiast w piśmie z 27 marca 2023r. pełnomocnik wnioskodawczyni wniosła o stwierdzenie nabycia spadku po B. Ś. na rzecz M. Z. w 1/2 części oraz przez M. Ś. (1) i B. K. na podstawie ustawy po 1/4 części na rzecz każdego z nich (k. 156-157).

Na kolejnej rozprawie w dniu 5 września 2023r. pełnomocnik wnioskodawczyni wniosła o stwierdzenie nabycia spadku po B. Ś. na podstawie testamentu z dnia (...) 1993r. na rzecz M. Z. w całości (k. 202). Takie stanowisko było popierane przez pełnomocnika wnioskodawczyni przed zamknięciem rozprawy (k. 207).

Pełnomocnik uczestników S. Ś. (1) i D. Ś. przyłączył się do wniosku co do zasady, wniósł jednak o stwierdzenie nabycia spadku po B. Ś. na podstawie ustawy, wskazując na nieważność testamentu spadkodawczyni (k. 201v).

Pełnomocnik uczestniczki B. K. przyłączył się do wniosku co do zasady i wniósł o stwierdzenie nabycia spadku po B. Ś. na podstawie ustawy, z uwagi na formę testamentu, która nie pozwala na uznanie go za ważny testament (k. 201v).

Uczestnicy A. Ś. przyłączył się do wniosku co do zasady i wniósł o stwierdzenie nabycia spadku po B. Ś. na podstawie ustawy (k. 201v).

Uczestnicy R. K. i M. Ś. (2) wnieśli przyłączył się do wniosku co do zasady i wniósł o stwierdzenie nabycia spadku po B. Ś. na podstawie testamentu (k. 201v).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Spadkodawczyni B. Ś. zmarła dnia (...) 2008r. w L., zaś jej ostatnim miejscem zwykłego pobytu była miejscowość K.. Spadkodawczyni na dzień swej śmierci była wdową. B. Ś. miała troje dzieci: M. Z., B. K. oraz M. Ś. (1), który zmarł dnia (...).2019r. Jego spadkobiercami ustawowymi są żona S. Ś. (1) oraz dzieci: D. Ś., M. Ś. (2), A. Ś. oraz R. K.. Spadkodawczyni nie miała dzieci pozamałżeńskich ani przysposobionych. Nikt z jej spadkobierców ustawowych spadku nie odrzucił i nie zrzekał się dziedziczenia. Niegodność dziedziczenia nie zachodzi (odpis skrócony aktu zgonu B. Ś. – k. 9; odpis skrócony aktu małżeństwa M. Z.– k. 10; odpis skrócony aktu małżeństwa B. K. – k.168; odpis skrócony aktu urodzenia M. Ś. (1) – k. 12; odpis skrócony aktu zgonu M. Ś. (1) – k. 13; zapewnienie spadkowe M. Z. – k. 68v-69).

B. Ś. pozostawiła testament sporządzony w dniu (...) 1993 roku, w którym wyraziła swoją ostatnią wolę w następujący sposób: „Z domu będącego moją własnością czynię spadkobierczynią córkę M. Z. z d. Ś. co do części będącej parterem tego domu w całości oprócz kotłowni i klatki schodowej. Ponadto czynię wyżej wymienioną spadkobierczynią działki wokół domu o powierzchni 3 arów od strony wschodniej (od posesji państwa K.)”.

Testament ten został sporządzony w obecności dwóch świadków I. K. i T. C., przy udziale Wójta Gminy K., który potwierdził własnoręczność podpisu spadkodawczyni pod tym testamentem. Treść testamentu została napisana przez córkę M. Z., spadkodawczyni złożyła jedynie swój podpis (testament z dnia (...) 1993 roku – k. 7 akt sprawy sygn. I Ns (...)).

Przedmiotowy testament został otwarty i ogłoszony przez Sąd Rejonowy w Radzyniu Podlaskim w dniu 29 czerwca 2021r. w sprawie sygn. I Ns (...) (protokół k. 9 akt sprawy sygn. I Ns (...)).

Spadkodawczyni B. Ś. nie pozostawiła innych testamentów, nie odwołała również testamentu z dnia (...) 1993 roku (zapewnienie spadkowe M. Z. – k. 68v-69).

Spadkodawczyni około miesiąc przed sporządzeniem testamentu doznała udaru, po wyjściu ze szpitala planowała dłuższą rehabilitację poza miejscem zamieszkania. W tych okolicznościach podjęła decyzję o sporządzeniu testamentu, chcąc uporządkować swoje sprawy majątkowe na wypadek śmierci. B. Ś. ze względu na skutki tego udaru nie mogła własnoręcznie spisać testamentu, więc treść testamentu sporządziła córka M. Z., na rzecz której spadkodawczyni przeznaczyła w tym testamencie określone składniki majątkowe. Spadkodawczyni podpisała się własnoręcznie pod tym testamentem. Testament został opatrzony datą i był sporządzony w obecności dwóch świadków: I. K. i T. C. oraz w obecności Wójta Gminy K. A. K. i córki spadkodawczyni M. Z.. Spadkodawczyni sporządziła ten testament w sposób świadomy, dobrowolnie (okoliczności bezsporne, ustalone na podstawie zeznań wnioskodawczyni M. Z. k. 147-147v, k. 204v-206, zeznań świadka A. K. k. 202-203v, zeznań świadka I. K. k. 203v-204v).

Sporządzenie tego testament odbywało się w ten sposób, że B. Ś. oświadczyła jak jest jej ostatnia wola, natomiast córka spadkodawczyni M. Z. spisała jej treść. Rola Wójta Gminy sprowadziła się do poświadczenia własnoręczności podpisu testatorki na testamencie. Wójt nie pełnił przy tej czynności prawnej roli podmiotu przyjmującego oświadczenie spadkodawcy, nie sporządził protokołu z oświadczenia ostatniej woli spadkodawczyni, nie formułował również treści rozporządzeń w sporządzonym testamencie, spisanym przez córkę spadkodawczyni (okoliczności bezsporne, ustalone na podstawie zeznań wnioskodawczyni M. Z. k. 147-147v, k. 204v-206, zeznań świadka A. K. k. 202-203v, zeznań świadka I. K. k. 203v-204v).

Przy sporządzeniu tego testamentu nie zachodziła obawa rychłej śmierci spadkodawczyni. Co prawda około miesiąc przed sporządzeniem testamentu spadkodawczyni przeszła udar, ale jej sytuacja zdrowotna była ustabilizowana, zakończyła leczenie szpitalne i przebywała w domu, przygotowując się do wyjazdu na rehabilitację. Sytuacja ta wpłynęła na mobilizację w kierunku podjęcia działań związanych z potrzebą uporządkowania spraw majątkowych na wypadek śmierci. Natomiast nie zachodziła po stronie testatorki obawa rychłej śmierci. Osoby uczestniczące w czynności sporządzenie testamentu również nie miały wrażenia, że jest on ogłaszany w obawie rychłej śmierci (okoliczności bezsporne, ustalone na podstawie zeznań wnioskodawczyni M. Z. k. 147-147v, k. 204v-206, zeznań uczestniczki B. K. k. 206; zeznań uczestniczki S. Ś. (2) k. 148v, k. 206-206v, zeznań świadka A. K. k. 202-203v, zeznań świadka I. K. k. 203v-204v).

B. Ś. żyła jeszcze 15 lat po sporządzeniu tego testamentu. Spadkodawczyni wielokrotnie prosiła córkę M. Z., aby ta wezwała notariusza, bo chciała potwierdzić swą ostatnią wolę wyrażoną w tym testamencie w formie testamentu notarialnego, ale tak się nie stało, bo córka M. Z., która się nią opiekowała w ostatnich latach życia, zaniedbała tego (zeznania wnioskodawczyni M. Z. k. 147-147v, k. 204v-206).

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie powołanych wyżej dowodów z dokumentów, które nie były kwestionowane przez strony, nie budzą też żadnych wątpliwości Sądu co do ich prawdziwości i autentyczności, dlatego też zostały uznane za wiarygodny materiał dowodowy.

Podstawą ustaleń stanu faktycznego są również dowody osobowe w postaci zeznań wnioskodawczyni M. Z. i uczestniczek B. K. i S. Ś. (2) oraz zeznań świadków A. K. i I. K.. Zeznania te są spójne, logiczne, wzajemnie się potwierdzają i uzupełniają, tworząc

Należy odnotować, że zeznania pozostałych uczestników, będących zstępnymi zmarłego syna spadkodawczyni – M. Ś. (1) nic istotnego do sprawy nie wnoszą. Osoby te nie interesowały się sprawą sporządzenia testamentu przez babcię, były wówczas dziećmi (za wyjątkiem M. Ś. (2)) i nie mają bezpośredniej wiedzy o okolicznościach sporządzenia tego testamentu.

Należy podkreślić, że stan faktyczny ustalony przez Sąd jest w zasadzie niesporny, strony jedynie formułując odmienne wnioski co do porządku dziedziczenia (z ustawy bądź z testamentu) dokonują odmiennych interpretacji prawnych w zakresie ważności tego testamentu.

Sąd zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 926 § 1 k.c. powołanie do spadku wynika albo z ustawy albo z testamentu, przy czym dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał do spadku, nie chce lub nie może być spadkobiercą (art. 926 § 2 k.c.).

Ustawa daje pierwszeństwo porządkowi dziedziczenia określonemu przez spadkodawcę w testamencie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 1998 r., I CKU 206/97). W przypadku powołania do spadku z testamentu oprócz stwierdzenia pozostawienia takiego dokumentu, konieczne jest jego otwarcie i ogłoszenie, a także zbadanie jego ważności i skuteczności.

Testament musi spełniać wszelkie wymogi ważności czynności prawnej oraz wymogi ustalone w przepisach prawa spadkowego. Przy ocenie ważności testamentu należy wziąć pod uwagę przepisy dotyczące zdolności testowania, wad oświadczenia woli przy testamencie, formy testamentu i jego treści.

W myśl art. 945 § 1 k.c. testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu nie sporządziłby testamentu tej treści oraz pod wpływem groźby.

Dokonując oceny oświadczenia woli B. Ś. pod kątem wymogów wyżej powołanego przepisu, należało uznać, iż w czasie sporządzania tego testamentu nie występowały u niej żadne zaburzenia świadomości, a testatorka jasno i wyraźnie zdawała sobie sprawę, że sporządza testament o określonej treści. Oświadczenie to było swobodne, spadkodawczyni nie pozostawała pod wpływem czyjejkolwiek sugestii i zachowała wewnętrzne poczucie swobody postępowania. Podkreślić należy, iż w toku postępowania żadna ze stron nie podnosiła żadnych okoliczności, które mogłyby w świetle dyspozycji art. 945 § 1 k.c. wskazywać na nieważność tego testamentu.

Jednakże obowiązkiem Sądu w postępowaniu spadkowym jest również ocena ważności testamentu na podstawie formy, w jakiej został sporządzony, albowiem w polskim prawie spadkowym obowiązuje zasada, że testament jest ważny tylko wtedy, gdy został sporządzony w formie przewidzianej przez prawo.

Tytułem wstępu należy podnieść, że formy testamentu w kodeksie cywilnym można podzielić na dwie grupy: testamenty zwykłe i testamenty szczególne. Wśród testamentów zwykłych kodeks rozróżnia testament holograficzny (własnoręczny), testament allograficzny i testament notarialny.

Złożony w sprawie dokument, z uwagi na jego cechy i intencję spadkodawczyni co do formy testamentu, w pierwszej kolejności należało analizować w kategoriach testamentu własnoręcznego.

Stosownie do treści art. 949 § 1 k.c., spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą. Jakiekolwiek odstępstwa od reguł wyrażonych w treści art. 949 k.c. są niedopuszczalne, albowiem zgodnie z dyspozycją art. 958 k.c., testament sporządzony z naruszeniem przepisów rozdziału dotyczącego formy testamentu jest nieważny. Zagadnienie formy testamentu należy do przepisów ius cogens, które nie mogą zmienione nawet zgodną wolą wszystkich osób zainteresowanych w testamencie. Powołanie się na nieważność testamentu z powodu naruszenia przepisów o formie testamentu nie jest ograniczone żadnym terminem, ponadto nieważność tę sąd uwzględnia z urzędu (E. Niezbecka, w: A. Kidyba (red.), Kodeks cywilny, t.4, 2008, komentarz do art. 958 k.c.).

Poza sporem w niniejszej sprawie pozostawał fakt sporządzenia przedmiotowego testamentu przez córkę spadkodawczyni. Testament ten nie spełnia więc wymogu własnoręczności, gdyż jego treść nie została napisana własną ręką testatorki. Nie może on więc być uznany za ważny testament holograficzny.

W ocenie Sądu, testament B. Ś. z dnia (...) 1993 roku nie może być również uznany za testament alograficzny, sporządzony w trybie art. 951 k.c. Zgodnie bowiem z dyspozycją § 1 w/w przepisu spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że w obecności dwóch świadków oświadczy swoją ostatnią wolę ustnie wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego. Art. 951 § 2 k.c. stanowi zaś, że oświadczenie spadkodawcy spisuje się w protokole z podaniem daty jego sporządzenia. Protokół odczytuje się spadkodawcy w obecności świadków. Protokół powinien być podpisany przez spadkodawcę, przez osobę, wobec której wola została oświadczona, oraz przez świadków. Jeżeli spadkodawca nie może podpisać protokołu, należy to zaznaczyć w protokole ze wskazaniem przyczyny braku podpisu.

W ocenie Sądu przedmiotowy testament nie został sporządzony zgodnie z wyżej określonym wymogami, ze względu na fakt, iż rola Wójta Gminy K. A. K. przy sporządzeniu tego testamentu sprowadziła się jedynie do potwierdzenia własnoręczności podpisu testatorki. Oświadczenie spadkodawczyni winno zostać zapisane w protokole. Co prawda jest to wyłącznie czynność techniczna, która może być wykonana przez inną osobę, ale wyłącznie pod nadzorem osoby urzędowej, przyjmującej oświadczenie spadkodawcy.

Podkreślić należy, iż rola osoby urzędowej, o której mowa w art. 951 k.c. jest zbliżona do roli notariusza przy sporządzaniu testamentu notarialnego. Chodzi o wysłuchanie oświadczeń spadkodawcy i sformułowanie treści rozrządzeń w sporządzonym następnie protokole, a także doprowadzenie do wypełnienia pozostałych formalności wymaganych przez ustawę (tak: Elżbieta Skowrońska-Bocian, Komentarz do Kodeksu Cywilnego. Księga czwarta. Spadki, wyd. X).

Osoba urzędowa pełni więc doniosłą rolę w procesie sporządzania testamentu, jest gwarantem prawidłowego odzwierciedlenia ustnego oświadczenia ostatniej woli spadkodawcy. Stąd sporządzenie protokołu zawierającego to oświadczenie leży po stronie osoby urzędowej, która albo osobiście sporządza ten protokół, albo dyktuje osobie trzeciej, pełniącej rolę protokolanta, treść oświadczenia spadkodawcy.

Przy sporządzeniu przedmiotowego testamentu wójt gminy nie wypełnił należycie tego obowiązku, nie miał bowiem żadnego udziału w czynności sporządzania protokołu, ograniczając się wyłącznie do potwierdzenia własnoręczności podpisu spadkodawczyni. W taki właśnie sposób sam wójt postrzegał swój udział w tej czynności, zeznając: „Ja nie byłem osobą sporządzającą ten testament, natomiast byłem świadkiem tego jak testatorka ogłaszała swą ostatnią wolę. Mnie wezwano jedynie w kwestii stwierdzenia własnoręczności podpisu testatorki (...) Ja, jako wójt gminy go nie sporządzałem, bo z tego co pamiętam, to nie było w mojej gestii sporządzanie testamentów”.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 02 kwietnia 1998r. w sprawie I CKU 16/98 (Lex 519359), w którym wskazano, że dokument, obejmujący spisane na maszynie oświadczenie o ofiarowaniu majątku na wypadek śmierci określonej osobie z zamieszczonym poniżej potwierdzeniem własnoręczności podpisu spadkodawcy przez sekretarza gminy, nie czyni zadość wymaganiom przewidzianym w prawie polskim co do formy testamentu, tj. ani wymaganiom określonym w art. 950, art. 951, art. 952, art. 953 k.c. lub przepisach wydanych na podstawie art. 954 k.c., ani też wymaganiom statuowanym przez art. 949 § 1 k.c. Dlatego z dokumentu tego nie może wynikać ani ważne powołanie do spadku, ani ważny zapis (art. 941 w zw. z art. 926 § 1, art. 968 § 1 i art. 958 k.c.).

W stanie faktycznym niniejszej sprawy, co prawda nie chodzi o spisane na maszynie oświadczenie spadkodawcy o powołaniu do dziedziczenia, ale oświadczenie spisane własnoręcznie przez osobę, na rzecz której dokonano rozporządzenia testamentowego, które osoba ta swobodnie redagowała, bez jakiejkolwiek udziału wójta w czynności sporządzania protokołu. Samo więc potwierdzenie przez wójta własnoręczności podpisu na tak sporządzonym oświadczeniu, nie czyni go jeszcze testamentem allograficznym.

W tych okolicznościach Sąd rozpatrywał, czy doszło do sporządzenia ważnego testamentu ustnego.

Zgodnie z treścią art. 952 par. 1 k.c., spadkodawca może oświadczyć swoją ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków, jeżeli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub nader utrudnione.

Podkreślić należy, iż świadkiem testamentu nie może jednak być osoba, dla której w testamencie została przewidziana jakakolwiek korzyść. Nie mogą być również świadkami: małżonek tej osoby, jej krewni lub powinowaci pierwszego i drugiego stopnia oraz osoby pozostające z nią w stosunku przysposobienia (art. 957 par. 1 k.c.).

Formalne wymogi, które muszą być spełnione dla przyjęcia, że doszło do skutecznego wyrażenia ostatniej woli przez spadkodawcę i jej pisemnego utrwalenia określa przepis art. 952 § 1 i 2 k. Pismo stwierdzające treść testamentu ustnego można sporządzić w zasadzie dopiero po złożeniu oświadczenia ostatniej woli przez testatora. Pismo to powinno być prawidłowo sporządzone zarówno od strony formalnej, tj. jeżeli chodzi o zachowanie terminu rocznego od chwili złożenia oświadczenia przez testatora, podanie miejsca i daty oświadczenia oraz miejsca i daty sporządzenia pisma, złożenie wszystkich wymaganych podpisów, oraz materialnej, czyli z zachowaniem jasności treści, zgodności treści pisma z oświadczeniem woli testatora (tak: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2003 roku w sprawie II CK 20/02, Lex nr 146456).

Jak trafnie podkreślił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 marca 2011 roku w sprawie II CSK 379/10 (Lex nr 784916) przepisy regulujące problematykę wymogów sporządzania i utrwalania treści testamentu ustnego powinny być ściśle interpretowane z uwagi na szczególny charakter tej formy testamentu i gwarancje określenia rzeczywistej woli testatora. Testamenty ustne są tą formą testamentu, których prawdziwość – jak wykazuje praktyka – często bywa skutecznie kwestionowana. Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 maja 2003 roku w sprawie V CSK 225/01 (Lex nr 585899) nakłada to na sądy orzekające szczególnie wnikliwego badania, czy spełnione zostały wszystkie ustawowe przesłanki ważności testamentu ustnego mającego stanowić podstawę dziedziczenia.

W pierwszej kolejności ocenić należało skuteczność spisania testamentu ustnego, biorąc pod uwagę wyżej powołane regulacje.

W niniejszej sprawie wnioskodawczyni, na rzecz której dokonane zostało przysporzenie testamentowe, wskazała, że to ona własnoręcznie spisała ten testament. Już ta okoliczność przesądza o nieważności testamentu spadkodawczyni jako testamentu ustnego. Wnioskodawczyni nie może być bowiem świadkiem testamentu (art. 957 k.c.), jak również nie może spisać ze skutkiem prawnym treści testamentu ustnego. Krąg osób uprawnionych do dokonania takiej czynności zakreśla art. 952 § 2 k.c. i stosowany w drodze analogii - ze względu na podobieństwo sytuacji osoby sporządzającej pismo stwierdzające treść testamentu ustnego z sytuacją świadka testamentu - art. 957 k.c. Spisać oświadczenie spadkodawczyni powinna osoba niezainteresowana treścią dokonanych przez nią rozporządzeń, a takiego przymiotu nie posiada wnioskodawczyni, która jest jedynym spadkobiercą testamentowym. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w judykaturze (np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2005 roku w sprawie II CSK 8/05 – Lex nr 604125; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2005 roku w sprawie II CK 688/04 – Lex nr 380963). W konsekwencji stwierdzenie treści testamentu ustnego przez wnioskodawczynię nie mogło być uznane za zgodne z art. 952 § 2 k.c. Wobec nie stwierdzenia treści testamentu ustnego B. Ś. w wymagany sposób, testament ten nie mógł wywrzeć skutków prawnych i stanowić podstawy dziedziczenia.

Skoro treść testamentu nie została stwierdzona prawidłowo sporządzonym pismem, możliwe było jedynie jej stwierdzenie na podstawie zgodnych zeznań świadków (art. 952 § 3 k.c.). Sądowe stwierdzenie treści testamentu ustnego jest bowiem drugim, obok spisania treści testamentu w trybie art. 952 § 2 k.c., sposobem ustalenia jego treści (art. 952 § 3 k.c.). Stwierdzenie treści testamentu w tym trybie może jednak nastąpić jedynie w ciągu sześciu miesięcy od otwarcia spadku. Termin sześciomiesięczny jest terminem zawitym i zostaje zachowany, gdy wniosek o przesłuchanie świadków został złożony w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku przed jego upływem (tak: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2000 roku w sprawie I CKN 668/00 - OSNC 2001/10/151, Biul.SN 2001/7/9, Lex nr 48094). Oznacza to, że sąd nie może przesłuchać w charakterze świadka osoby wskazanej po upływie sześciu miesięcy od otwarcia spadku (tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2003 roku w sprawie V CKN 186/01, Lex nr 1239065).

Spadek po B. Ś. otworzył się z dniem jej śmierci tj. (...) 2008r., zaś wniosek w niniejszej sprawie wpłynął w dniu 26 maja 2021 roku, a więc sądowe stwierdzenie treści testamentu nie może nastąpić z uwagi na przekroczenie terminu, o którym mowa w art. 952 § 3 k.c. Należy dodać, że takiego wniosku wnioskodawczyni nie zgłosiła nawet we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, domagając się jedynie stwierdzenia zapisu windykacyjnego na podstawie przedmiotowego testamentu.

W kontekście powyższych rozważań należało uznać, że przedmiotowy testament, rozważany w kategorii testamentu ustnego, z przyczyn formalnych okazał się bezskuteczny. Wobec powyższego zbędne stało się prowadzenie szczegółowego postępowania dowodowego na okoliczność zaistnienia obawy rychłej śmierci spadkodawczyni. Jest to wprawdzie samodzielna przesłanka sporządzenia testamentu ustnego, niemniej podlega ona badaniu dopiero na etapie oceny ważności testamentu ustnego tj. po ustaleniu, że wszelkie wymogi formalne dotyczące skuteczności spisania testamentu i zachowania terminu do zgłoszenia wniosku o ustalenie treści niespisanego testamentu ustnego zostały zachowane. W okolicznościach niniejszej sprawy te formalne wymogi – jak wykazano wyżej – nie zostały spełnione.

Wobec powyższego, w rozpatrywanej sprawie zachodzą podstawy do stosowania przepisów o dziedziczeniu ustawowym.

W myśl przepisu art. 930 § 1 k.c. w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

Z uwagi na fakt, iż małżonek spadkodawczyni zmarł przed otwarciem spadku po niej, do dziedziczenia po B. Ś. powołane są wyłącznie jej dzieci: M. Z., B. K. oraz M. Ś. (1) w równych udziałach po 1/3 części.

Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 1015 k.c., obowiązującym w chwili otwarcia spadku tj. na dzień 5 marca 2008r., brak oświadczenia spadkobiercy w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swego powołania, jest (z zastrzeżonymi wyjątkami) jednoznaczny z przyjęciem spadku wprost.

Z uwagi na fakt, iż dzieci spadkodawczyni nie złożyły oświadczeń w przedmiocie odrzucenia spadku po B. Ś. bądź o przyjęciu spadku po niej z dobrodziejstwem inwentarza, nabywają z mocy ustawy ten spadek wprost.

Należy również zaznaczyć, że nie mogło się stać zadość oczekiwaniom wnioskodawczyni wyrażonym we wniosku, że w przedmiotowym testamencie doszło do skutecznego ustanowienia zapisu windykacyjnego. Po pierwsze instytucja zapisu windykacyjnego została wprowadzona do polskiego porządku prawnego dopiero ustawą z dnia 18 marca 2011 roku o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2011.85.458), a więc nie obowiązywała w chwili sporządzenia testamentu z (...).1993r. Po drugie zapis windykacyjny może być ustanowiony wyłącznie w testamencie notarialnym (art. 981 ¹ § 1 k.c.), a takiego spadkodawczyni nie sporządziła.

Orzeczenie o kosztach uzasadnia treść art. 520 §1 k.p.c. zgodnie z którym każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Mając na uwadze powyższe, w oparciu o powołane przepisy Sąd orzekł, jak w postanowieniu.